Seminar Khoa học: “Thiết kế bảng hỏi cho đề tài luận án tiến sĩ”
Sáng ngày 13/9/2026, tại Trụ sở chính số 778 Nguyễn Kiệm, Trường Đại học Tài chính - Marketing, Viện Kinh tế Chính trị quốc tế đã tổ chức buổi Seminar Khoa học chuyên đề 3 với chủ đề: “Thiết kế bảng hỏi cho đề tài luận án tiến sĩ”. Buổi sinh hoạt khoa học được tổ chức dưới hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến (Offline + Online) nhằm tạo diễn đàn học thuật chất lượng cho giảng viên và nghiên cứu sinh.
1. Thời gian, địa điểm và thành phần đại biểu tham dự
Thời gian: Bắt đầu lúc 08g30, sáng Chủ nhật, ngày 13 tháng 9 năm 2026.
Địa điểm: Phòng họp chuyên đề, Trụ sở chính số 778 Nguyễn Kiệm, Phường Đức Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh và nền tảng trực tuyến.
Chủ trì: TS. Lại Văn Nam - Viện trưởng Viện Kinh tế Chính trị quốc tế.
Báo cáo viên: TS. Nguyễn Quang Giải.
Thư ký: Trịnh Lê Minh Ngọc.
Đại biểu tham dự: Giảng viên, nghiên cứu viên thuộc Viện, cùng các nghiên cứu sinh và học viên cao học.
2. Mục đích và ý nghĩa của buổi Seminar
Phát biểu khai mạc chương trình, đại diện Lãnh đạo Viện đã nhấn mạnh mục đích của buổi seminar là nhằm tạo ra một diễn đàn sinh hoạt khoa học thiết thực để trao đổi học thuật về kỹ thuật thiết kế công cụ thu thập dữ liệu sơ cấp.
Bên cạnh đó, TS. Lại Văn Nam, Viện trưởng, Chủ trì buổi seminar, cũng nêu rõ yêu cầu của buổi sinh hoạt là giúp các nghiên cứu sinh nâng cao năng lực tự thiết kế bảng hỏi một cách khoa học. Việc làm này nhằm đảm bảo tính trung thực khoa học trong quá trình nghiên cứu và gia tăng khả năng công bố quốc tế cho các tác giả.
TS. Lại Văn Nam, Viện trưởng Viện Kinh tế Chính trị quốc tế, đóng vai trò chủ trì và phát biểu khai mạc
3. Báo cáo chuyên đề “Thiết kế bảng hỏi cho đề tài luận án tiến sĩ”
Tại buổi sinh hoạt, TS. Nguyễn Quang Giải đã trình bày bài báo cáo chi tiết với 5 nội dung trọng tâm như sau:
Cơ sở thiết kế bảng hỏi: Làm rõ mối liên hệ logic chặt chẽ đi từ vấn đề, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu cho đến việc thiết lập các phát biểu khảo sát cụ thể trong luận án.
Xác định khái niệm và biến: Hướng dẫn chi tiết cách thức xác định khái niệm, các biến nghiên cứu và nội dung cần đo lường sao cho sát với mô hình lý thuyết.
Thao tác hóa khái niệm và xây dựng thang đo: Đưa ra các ví dụ minh họa thực tiễn về cách chuyển đổi từ một khái niệm trừu tượng sang thang đo có thể lượng hóa được.
Thiết kế cấu trúc bảng hỏi: Thảo luận chuyên sâu về quy trình xây dựng bảng hỏi chuẩn mực và cách trình bày cấu trúc bảng hỏi khoa học, hợp lý.
Kiểm tra và hoàn thiện: Trình bày các kỹ thuật kiểm tra và hoàn thiện bảng hỏi trước khi tiến hành thu thập dữ liệu khảo sát chính thức.
TS. Nguyễn Quang Giải trình bày báo cáo chuyên đề
4. Không khí trao đổi, thảo luận học thuật và định hướng giải pháp
Trong phiên thảo luận, nhiều ý kiến từ các Nghiên cứu sinh (NCS) chuyên ngành Quản lý kinh tế đã nhận được sự tư vấn tận tình từ các chuyên gia. Cụ thể:
Về thao tác khái niệm hóa, trả lời câu hỏi của NCS Triệu Thành Sơn, TS. Nguyễn Quang Giải cho biết khái niệm không thể tự đặt ra mà phải bắt đầu từ tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận và các văn bản pháp lý (luật hóa). Dựa vào các nghiên cứu đi trước và pháp lý, nhà nghiên cứu xây dựng khái niệm, từ đó biến thành các chỉ báo và chi tiết hóa thành câu hỏi thu thập thông tin để trả lời cho vấn đề cốt lõi.
Về vai trò của dữ liệu định tính trong mô hình định lượng, phản hồi thắc mắc của NCS Lê Văn Phong, TS. Nguyễn Quang Giải khẳng định định tính giúp giải thích các câu hỏi tại sao, vì sao, như thế nào. Dữ liệu định tính (thông qua phỏng vấn sâu, quan sát) khi tích hợp với các mô hình kiểm định định lượng sẽ giúp các luận điểm nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa tính xác thực của dữ liệu thực nghiệm và cơ sở lập luận thực tiễn, từ đó kết luận khoa học có trọng lượng và thuyết phục hơn.
Về tiêu chí khái niệm chuẩn và phát triển thang đo, trả lời câu hỏi của NCS Phúc Doan, TS. Nguyễn Quang Giải hướng dẫn cần trích lục lại tất cả các nghiên cứu liên quan có độ tin cậy công bố quốc tế chuẩn ISI, Scopus và cơ sở pháp lý của Nhà nước, đối chiếu bối cảnh thực tế địa phương để xây dựng khái niệm và chỉ báo đo lường.
Về việc kế thừa hay xây mới thang đo, PGS.TS. Trần Văn Hùng khuyên NCS không nhất thiết phải áp lực tìm kiếm cái mới hoàn toàn (Novelty) do thời gian có hạn. Việc kế thừa mô hình, thang đo tốt từ nước ngoài và kiểm chứng vào bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam (nơi chưa ai làm) để củng cố lý thuyết và đề xuất chính sách đã là một đóng góp khoa học tốt.
Về xây dựng khung lý thuyết, TS. Nguyễn Đức Hải nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế nghiên cứu và khuyến nghị các NCS nên tự xây dựng một Bảng khung lý thuyết làm xương sống cho toàn bộ đề tài. Cấu trúc bảng khung cần có 3 cột trụ: (1) Thang đo; (2) Các nghiên cứu liên quan làm cơ sở đối chiếu định tính; (3) Nội dung kế thừa và phát triển. Khi áp dụng thang đo kế thừa từ nước ngoài, các câu hỏi khảo sát cần phải được tinh chỉnh phù hợp với sự biến động của bối cảnh kinh tế - xã hội hiện tại.
Các đại biểu và nghiên cứu sinh trao đổi, thảo luận tại Seminar
5. Kết luận
Phát biểu bế mạc và tổng kết, đại diện Lãnh đạo Viện đã ghi nhận những ý kiến đóng góp mang tính chuyên môn cao từ Báo cáo viên cùng sự tham gia phản biện tích cực của toàn thể hội trường. Buổi seminar đã diễn ra nghiêm túc và đáp ứng chuẩn mực học thuật cao.
Tin bài: Đỗ Lý Hoài Tân